برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

280

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

بپيوندند و دسته‌هاى بزرگ راهزنى تشكيل دهند و از اين دسته‌ها مانند « خوزيه » « 48 » « عياران » « 49 » يا « دزدان » « 50 » و به عبارتى « صعاليك » « 51 » ( به عربى : لشوش - دزد و راهزن ) ، « 52 » هدف و فكر معينى داشتند . از آنان همواره شكاياتى شنيده مىشد ، « 53 » بدون اينكه واقعا براى چاره‌جويى اقدامى بشود . سرانجام اين امر به حركتهاى بزرگ مذهبى - اجتماعى قرن هشتم و نهم ميلادى ( دوم و سوّم هجرى قمرى ) منجر شد ، كه در جنبش پاپك ( 23 - 20 ه / 38 - 817 م ) به اوج خود رسيد ، امّا اين حركتها ، هربار كه با شكست مواجه مىشد فقط فشار متقابل شديدترى را باعث مىگرديد . « 54 » از آنجا كه علت

--> ( 48 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 406 ( خراسان سال 8 - 367 ه / 978 م ) ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ( سال 424 ه / 1033 م ) . - رجوع كنيد در اين‌باره به كتاب لغت طبرى ، ذيل ماده « خوز » ص . CCVIII ( 49 ) . گرديزى : زين الاخبار ، ص 43 ، 64 ، 105 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 8 ، ص 71 : صولى : اخبار الراضى و المتقى ، ص 89 . - رجوع كنيد به . Krymskyj I 48 f - با اين « عياران » مسلما بنو ساسان نيز در ارتباط بودند ، درباره آنان ( و نيز منشأ زبان آنان ) رجوع كنيد به : Paul kahle : , , Muhammad ibn Danijal und sein arabisches Schattenspiel'' ( in den Miscellanea Academica S . 156 f . به‌ويژه Berolinensia , ( Berlin 1950 ) , S . 151 - 167 ) , ( در اينجا اشاراتى درباره نوشته‌هاى دست اول ديگر در مورد سرزمينهاى خارج از ايران ) . ( 50 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 79 ؛ همچنين : - ( سال 260 ه / 874 م حوالى بخارا در نبرد سامانيان ) Jakubovskij , Mach . 69 , قلعه‌اى از « دزدان » در كردستان ، رجوع كنيد به ياقوت : معجم البلدان ، ج 5 ، ص 313 . ( 51 ) . در طبرستان ، رجوع كنيد به طبرى : تاريخ 3 ، ص 137 ( سال 141 ه / 59 - 758 م ) ، ص 1528 ، 1530 و نيز در اين‌باره كسروى : شهرياران گمنام ، ج 2 ، ص 24 ، پاورقى 1 ؛ Aleksandr AleksandrovicVas iliev : Byzance et les Arabes , Bd . II : La dynastie Macedonienne . . . , 2 . Teil : Extraits des sources arabes , ubers . V . Marius Canard , ( Brussel 1950 ) , S . 343 , Anm . 6 ; 413 , Anm . 2 ( Corpus Bruxellense Historiae Byzantinae 2 , 2 ) . - صعلوكى حتى به‌عنوان نام شخصى نيز آمده است : عتبى ترجمه تاريخ يمينى ، ص 276 ، 326 پايين صفحه . - « صعلوك » را ولاديمير مينورسكى « شواليه خوشبخت » ترجمه كرده است . رجوع كنيد به : EI , 290 سمت راست ، پائين صفحه و نيز ذيل مرند كه البته بايد آن را تا حدودى « حسن تعبير به حساب آورد . ( 52 ) . كتاب الاغانى / چاپ قاهره ، ج 6 ، ص 44 سطر 6 ؛ كتاب الاغانى / چاپ بولاق ، ج 10 ، ص 115 . ( 53 ) . تنوخى : الفرج بعد الشدة ، ج 1 ، ص 160 راجع به كردان شتردزد ؛ ج 2 ، ص 38 و بعد ، ص 92 و بعد ( فارس ، اهواز ) . - و نيز رجوع كنيد به : و نيز ص 114 و بعد جلد اول كتاب حاضر - . Jakubovskij , Mach . 63 f . ( 54 ) . براى آگاهى بيشتر پيرامون آن رجوع كنيد به ص 372 - 365 جلد اول كتاب حاضر .